Radio Badimalika

यस बर्ष(२०८२)को हनुमान जयन्ती, मिति, शुभ समय, पूजा विधि

हनुमान: भगवान रामका परम भक्त, असाधारण योद्धा,हनुमान नै भगवान शिवको रुद्र अवतार

यस बर्षको हनुमान जयन्ती, मिति, शुभ समय, पूजा विधि

कैलाशमाडौ,बाजुरा-प्राचीन सनातन संस्कृतिमा, प्रत्येक चाडपर्वले आध्यात्मिक चेतना, आस्था र जीवन दर्शनको गहन सन्देश बोकेको हुन्छ। यी पवित्र चाडपर्वहरू मध्ये एक हनुमान जयन्ती हो । हनुमान जयन्ती भगवान रामका परम भक्त, असाधारण योद्धा र सबै समस्याहरूको मुक्तिदाता भगवान हनुमानको जन्म जयन्ती हो।

हनुमान जयन्ती कहिले पर्छ?

हनुमान जयन्तीको पवित्र पर्व चैत्र पूर्णिमामा मनाइन्छ। हनुमान जयन्ती नेपाली पञ्चाङ अनुसार, चैत्र पूर्णिमा अप्रिल २ अर्थात चैत्र १९ गतेमा परेको छ। त्यसैले यस वर्ष पनि हनुमान जयन्ती अप्रिल २ बिहीबार अर्थात चैत्र १९ मनाइनेछ।

हनुमानको दिव्य अवतार

पौराणिक मान्यता अनुसार, हनुमानलाई भगवान शिवको रुद्र अवतार मानिन्छ, जसले धर्मको रक्षा गर्न बाँदरको रूपमा पृथ्वीमा अवतार लिएका थिए। उनको जीवन सत्यको प्रमाण हो कि जब शक्तिलाई भक्ति र समर्पणसँग जोडिन्छ, असम्भव पनि सम्भव हुन्छ।

चैत्र महिनाको पूर्णिमाको दिन मनाइने यो पर्व पवनपुत्र हनुमानको अञ्जनी माताको गर्भबाट जन्म भएको दिव्य क्षणको सम्झना गर्दछ।

बाल्यकालकाे रमाइलो प्रसंङ्गहरू

हनुमानको बाल्यकालका मजाकहरूले उनको दिव्यता प्रकट गर्दछ। एक प्रसिद्ध किंवदन्ती अनुसार, बाल्यकालमा उनले सूर्यलाई रातो फल ठानेर निल्नुभयो। यसले सम्पूर्ण ब्रह्माण्डलाई अन्धकारमा डुबायो। देवताहरूको अनुरोधमा, उनले सूर्यलाई मुक्त गरे। यो घटना उनको अपार शक्तिको प्रमाण हो।हनुमान जन्मोत्सवको दिन, पवनसुत हनुमान जीको ध्यान गर्दा यो मन्त्र भन्नुहोस्-

मनोज्वं मारुत्तुल्य्वेगम, जितेन्द्रिय बुद्धिमतम् वरिष्ठम्।

वातत्मजम् वनरयुथमुख्यम्, श्रीरामदूतम् शरणम् प्रपद्ये।

अर्थात्, म श्री रामदूतको शरण लिन्छु, जो मन जस्तै तेज हुनुहुन्छ, इन्द्रियहरूलाई जित्ने र ज्ञानीहरूमा सर्वश्रेष्ठ हुनुहुन्छ।

भक्तिको सर्वोच्च आदर्श

हनुमानले आफ्नो सम्पूर्ण जीवन भगवान रामको सेवामा समर्पित गरे। उनको लागि, शक्ति, ज्ञान र उपलब्धिहरू केवल साधन थिए। उनको प्राथमिक उद्देश्य भगवानको सेवा गर्नु थियो। उनले कहिल्यै अहंकारपूर्वक आफ्नो शक्ति प्रदर्शन गरेनन्, बरु उनले गरेका सबै काममा नम्रता र समर्पणलाई प्राथमिकता दिए। गोस्वामी तुलसीदासले उनलाई महाप्रभु र महातपस्वी भनेका थिए, जो आफ्नो त्याग र सेवाको आदर्शका कारण अझै पनि यस ब्रह्माण्डमा अवस्थित छन्। त्यसैले उनलाई शक्तिको प्रतीकको रूपमा मात्र नभई आदर्श भक्तको रूपमा पनि सम्मान गरिन्छ।

हनुमान जयन्तीको आध्यात्मिक महत्व

हनुमान जयन्तीमा जन्मेका, संकटमोचन (समस्याहरू हटाउने) को रूपमा सम्मानित हनुमानले आफ्ना भक्तहरूको सबै दुःख हटाउने विश्वास गरिन्छ। यो विश्वास गरिन्छ कि हनुमान चालिसा नियमित रूपमा पाठ गरिने घरहरूमा नकारात्मक शक्तिहरू प्रवेश गर्न सक्दैनन्। उहाँको नाम आफैंमा एक दिव्य मन्त्र हो, जसले भय, दुःख र कष्टलाई हटाउन सक्षम छ।

प्रक्रिया

हनुमानको जन्मजयन्तीको दिन बिहान स्नान गर्नुहोस् र व्रत बस्ने प्रतिज्ञा गर्नुहोस्। त्यसपछि, हनुमानको मूर्ति वा तस्वीर अगाडि बत्ती बाल्नुहोस् र विधिवत पूजा गर्नुहोस्।

विशेष गरी, पूजाको क्रममा निम्न वस्तुहरू अर्पण गर्नुहोस्:

सिन्दूर र चमेलीको तेल

• रातो फूल

• गुड र चना

• बुंदीको लड्डु

यस दिन हनुमान चालिसा, सुन्दरकाण्ड र बजरंग बानको पाठ गर्नुहोस्। उपवास राख्नुहोस् र साँझमा प्रसाद वितरण गर्नुहोस् र सेवन गर्नुहोस्। मन्दिरहरूमा भजन-कीर्तन, अखंड पाठ र विशेष आरतीहरू आयोजना गरिन्छ; यी सबैमा भाग लिन निश्चित हुनुहोस्।

भक्ति र सेवाको सन्देश

हनुमानजीले हामीलाई प्रेरणा दिनुहुन्छ कि साँचो शक्ति अरूको कल्याणमा निहित छ। उहाँले सधैं आफ्नो शक्ति धर्मको रक्षा गर्न र प्रभुको सेवा गर्न प्रयोग गर्नुभयो। उहाँले हामीलाई सिकाउनुहुन्छ कि अहंकार त्यागेर र समर्पणका साथ काम गरेर, हामी जीवनमा सफलता र सन्तुष्टि दुवै प्राप्त गर्न सक्छौं।

हनुमान जयन्ती एक आध्यात्मिक अवसर हो जसले हाम्रो जीवनलाई सही दिशामा डोऱ्याउछ। यस पवित्र दिनमा, यदि हामीले हनुमानका आदर्शहरूलाई हाम्रो जीवनमा समावेश गर्यौं भने, हाम्रो जीवन पक्कै पनि खुशी, शान्ति र सफलताले भरिपूर्ण हुनेछ।

र अन्तमा-

अतुलितबलधामं हेमशाईलाभदेहं, दनुजवनकृष्णानुं ज्ञाननामग्रगण्यम्।

सकलगुणनिधानं वानरनामधिशम्, रघुपतिप्रियभक्तम् वत्जातम नमामि।

हावा अर्थात वायुका पुत्र, अपार शक्तिका निवासस्थान, सुनको पहाड जस्तै तेजस्वी शरीर भएका, राक्षस जस्तै वनको लागि अग्नि, बुद्धिमानहरूमा अग्रणी, सबै गुणहरूको भण्डार, वानरहरूका स्वामी, श्री रघुनाथ जीका प्रिय भक्त, श्री हनुमान जीलाई म नमस्कार गर्दछु।(नारायण सेवा संस्थान/रेडियो बडीमालिका)