टावर संचालनले बडीमालिकाममा सञ्चार, पर्यटन, सुरक्षा, स्वास्थ्य उद्धार र स्थानीय आर्थिक गतिविधिमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने अपेक्षा

बडीमालिकामा फोरजी टावर सञ्चालन : वर्षौंदेखिको सञ्चारविहीनता तोडियो, अब सेवाको दिगोपनामा ध्यान दिन आवश्यक

बाजुरा, बडीमालिका,८ साउन— समुद्री सतहबाट करिब ४ हजार २०० मिटर उचाइमा रहेको प्रसिद्ध धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्र बडीमालिकामा अन्ततः नेपाल टेलिकमको फोरजी सेवा सञ्चालनमा आएको छ। बडीमालिका क्षेत्रमा टावर निर्माण सम्पन्न भएसँगै सोमबारदेखि फोरजी सेवा सञ्चालन भएको हो ।

बडीमालिकामा पुगेका दर्शनार्थीहरुले सेवा सञ्चालन हुनु सामान्य दूरसञ्चार विस्तारको घटना मात्र होइन, लामो समयदेखि मोबाइल फोन र इन्टरनेटको भरपर्दो पहुँचबाट बाहिर रहेको टावर संचालनले बडीमालिकाममा सञ्चार, पर्यटन, सुरक्षा, स्वास्थ्य उद्धार र स्थानीय आर्थिक गतिविधिमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको  बताए ।

मागदेखि सञ्चालनसम्म : छोटो थिएन यात्रा

बडीमालिकामा सञ्चार सेवा विस्तारको माग नयाँ होइन। बाजुराका स्थानीय निकाय लगायत पुजारी नेत्रराज पाध्यायको माग र  तत्कालीन सूचना तथा सञ्चारमन्त्री जगदिश खरेलको निर्देशनपछि नेपाल टेलिकमसमक्ष बडीमालिकामा चौथो पुस्ताको मोबाइल नेटवर्क स्थापना गर्न माग अघि बढाइएको थियो। त्यसपछि स्थानीय तहका जनप्रतिनिधि र सरोकारवालाले निरन्तर फलोअप गर्दै आएका थिए।

पछिल्लो चरणमा सञ्चारमन्त्री डा. विक्रम तिमिल्सिनाले बडीमालिकामा तत्काल टेलिफोन तथा इन्टरनेट सेवा पुर्‍याउन नेपाल टेलिकमलाई निर्देशन दिएपछि प्रक्रिया तीव्र बनेको थियो। सरकारले दुर्गम तथा पर्यटकीय क्षेत्रमा दूरसञ्चार पहुँच विस्तारलाई प्राथमिकता दिएको सन्दर्भमा बडीमालिका पनि उच्च प्राथमिकताको क्षेत्र बनेको देखिन्छ। युवा राजनितिज्ञ एवं सामाजिक अभियन्ता हेमराज थापाले सम्बन्धित पक्षसमक्ष माग प्रस्तुत गर्दै टावर स्थापनाका लागि अथक प्रयास गरेका थिए ।

हेलिकप्टरबाट उपकरण, पैदलबाट प्राविधिक चुनौती

बडीमालिकासम्म सडक सञ्जाल नपुगेका कारण सामान्य स्थानमा जस्तो उपकरण ढुवानी गर्न सम्भव थिएन। आवश्यक सञ्चार उपकरण तथा सामग्री नेपाली सेनाको हेलिकप्टरमार्फत बडीमालिका क्षेत्रसम्म पुर्‍याइएको थियो। यसअघि  उपकरण त्रिवेणी पाटनसम्म पुर्‍याइएमा मानिसद्वारा ति उपकरण साइटसम्म बोकेर पुर्याइएको थियो ।

तर हेलिकप्टरबाट उपकरण पुर्‍याउनु मात्रै परियोजनाको अन्तिम चरण थिएन। करिब चार हजार किलोग्रामसम्मका उपकरण जडानस्थलसम्म पुर्‍याउने, उच्च हिमाली क्षेत्रमा प्राविधिक टोली परिचालन गर्ने र प्रतिकूल मौसमबीच काम सम्पन्न गर्ने चुनौती बाँकी थियो। सामग्री पुगेपछि पनि प्राविधिक टोली तत्काल पुग्न नसक्दा केही दिन टावर निर्माण अन्योलमा परेको समाचार सार्वजनिक भएका थिए। यसले बडीमालिकाको दूरसञ्चार परियोजनामा एउटा महत्त्वपूर्ण तथ्य देखाउँछ—दुर्गम क्षेत्रमा पूर्वाधार निर्माणको लागत केवल टावर र उपकरणको मूल्यले निर्धारण हुँदैन; भूगोल, मौसम र ढुवानी पनि ठूलो लागत र जोखिमका कारक हुन्।

किन महत्त्वपूर्ण छ फोरजी सेवा?

बडीमालिका धार्मिक आस्थाको केन्द्रसँगै पछिल्लो समय तीव्र रूपमा विकास भइरहेको पर्यटकीय गन्तव्य हो। हरेक वर्ष मेला तथा पूजाका क्रममा ठूलो संख्यामा दर्शनार्थी पुग्छन्। यस वर्ष पनि दर्शनार्थीको संख्या विगतको तुलनामा बढेको देखिन्छ। सदरमुकाम मार्तडीका होटल पूर्णरुपमा प्याक भए पछि घरहरुमा समेत दर्शनार्थीहरु बसेका थिए । तर त्यही अनुपातमा सञ्चार पूर्वाधार विस्तार हुन सकेको थिएन। मोबाइल नेटवर्क नहुँदा यात्रामा रहेका व्यक्तिले परिवारसँग सम्पर्क गर्न, आफ्नो अवस्थाबारे जानकारी दिन वा आकस्मिक समस्या पर्दा सहयोग माग्न कठिनाइ भोग्दै आएका थिए।

अब फोरजी सेवा सञ्चालन भएपछि:

यात्रु तथा तीर्थयात्रीले मोबाइल तथा इन्टरनेट प्रयोग गर्न सकेका छन।बडीमालिका पाटनबाट धमाधम त्यहाँको फोटो र भिडियोहरु सजिलै अपलोड गर्न सकिएको छ ।

बडीमालिका मूल मन्दिरबाट पुजारी नेत्रराज पाध्याय भन्नुहुन्छ-आकस्मिक स्वास्थ्य समस्या वा दुर्घटनामा तत्काल सूचना दिन सहज भएको छ। उद्धार तथा सुरक्षा संयन्त्रसँग सम्पर्क गर्न सहयोग पुग्नेछ। पर्यटकले आफ्नो यात्रा, फोटो तथा भिडियो तत्काल डिजिटल माध्यमबाट सार्वजनिक गर्न सक्नेछन्।त्रिवेणी नगरपालिका तोली बाजुराका प्रवक्ता मिनबहादुर भण्डारी भन्नुभयो- स्थानीय व्यवसाय तथा पर्यटन प्रवर्द्धनमा डिजिटल पहुँच बढ्नेछ।सरकारी तथा गैरसरकारी सूचना प्रवाहमा सहजता आउनेछ। यस अर्थमा बडीमालिकाको फोरजी टावरलाई सञ्चार पूर्वाधारसँगै सुरक्षा र पर्यटन पूर्वाधारको एउटा हिस्साका रूपमा हेर्नुपर्ने देखिन्छ।

लेक लाग्ने जोखिममा सञ्चारको भूमिका

बडीमालिका करिब ४ हजार २०० मिटर उचाइमा रहेको क्षेत्र भएकाले यहाँ पुग्ने यात्रुमा उच्च उचाइका कारण स्वास्थ्य समस्या देखिन सक्छ। यस्तो अवस्थामा बिरामीको अवस्थाबारे स्वास्थ्यकर्मी, सुरक्षा निकाय वा उद्धार टोलीलाई तत्काल जानकारी गराउन सञ्चार अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। अघिल्ला वर्षहरूमा गम्भीर बिरामी परेका यात्रुको उद्धार गर्न नेपाली सेना तथा सुरक्षा निकाय परिचालन गर्नुपरेको स्थानीय विवरणमा उल्लेख छ।

अब मोबाइल नेटवर्क उपलब्ध भएपछि बिरामी पर्‍यो—कहाँ छ, कस्तो अवस्था छ, कति गम्भीर छ भन्ने प्रारम्भिक सूचना छिटो पुर्‍याउन सकिने अवस्था बन्नेछ। यद्यपि नेटवर्क पुगेकै कारण उद्धार प्रणाली पूर्ण भयो भन्ने अर्थ लाग्दैन। स्वास्थ्य शिविर, अक्सिजन, प्रशिक्षित जनशक्ति, उद्धार उपकरण र मौसमअनुकूल हेलिकप्टर व्यवस्थापन पनि उत्तिकै आवश्यक रहनेछ।

खर्चको प्रश्न : टावर कति महँगो भयो?

उपलब्ध स्थानीय विवरणअनुसार सामान्य अवस्थामा करिब ४० लाख रुपैयाँ हाराहारीमा स्थापना हुन सक्ने टावर प्रतिकूल मौसम र कठिन ढुवानीका कारण करिब सो रकम दोब्बर हुन सक्छ  अनुमान गरिएको छ।  टावर निर्माण सम्पन्न भएको अवस्थामा  नेपाल टेलीकम दुर्गम क्षेत्रमा एउटा टावर निर्माण गरेकोमा धन्यवादको पात्र बनेको छ ।

उपकरण पुगेको केही दिनमै किन अन्योल भयो?

बडीमालिकाको टावर निर्माण प्रक्रियाले सरकारी परियोजनामा अर्को प्रश्न पनि उठाएको छ—योजना र कार्यान्वयनबीचको समन्वय कति प्रभावकारी थियो? साउनको अन्तिम सातासम्म टावरका उपकरण हेलिकप्टरबाट पुर्‍याइएको थियो। त्यसपछि पनि प्राविधिक टोली, मौसम र जडान कार्यका कारण सेवा सञ्चालनमा ढिलाइ भयो। भदौ १ गते मेला सुरु भइसकेपछि पनि टावर निर्माण अनिश्चित रहेको समाचार प्रकाशित भएका थिए।

अन्ततः भदौ ८ गते सेवा सञ्चालनमा आएको छ।  अन्तिम चरणमा काममा तीव्रता ल्याएर  नेपाल टेलीकमका कर्मचारीहरु रातदिन खटेर सेवा संचालन गर्न सफल भएका हुन ।

बडीमालिकाको फोरजी टावर मेलाका केही दिनका लागि मात्र प्रभावकारी हुनेछ कि वर्षभरि नियमित सञ्चालन हुनेछ?

बडीमालिका केवल भदौको मेलामा मात्र प्रयोग हुने स्थान होइन। धार्मिक पर्यटनसँगै पदयात्रा, प्राकृतिक अवलोकन र साहसिक पर्यटनका लागि पनि यसको सम्भावना बढिरहेको छ। त्यसैले टावर सञ्चालनलाई केवल ‘मेला व्यवस्थापन’को उपलब्धिका रूपमा सीमित गरिनु हुँदैन। वर्षभरि सेवा सञ्चालन गर्न ऊर्जा आपूर्ति, उपकरणको नियमित मर्मत, मौसमजन्य क्षति, प्राविधिक निरीक्षण र आवश्यक परे वैकल्पिक ऊर्जा प्रणालीको व्यवस्था गर्नुपर्ने हुन्छ।

विद्युत् आपूर्ति अर्को चुनौती

दुर्गम हिमाली क्षेत्रमा दूरसञ्चार टावर सञ्चालनको अर्को आधार ऊर्जा हो। बडीमालिकाको हकमा पनि दीर्घकालीन सेवा सुनिश्चित गर्न ऊर्जा व्यवस्थापनको स्पष्ट योजना आवश्यक हुनेछ। टावर सञ्चालन भयो तर ऊर्जा अभाव, अत्यधिक चिसो, हिमपात वा उपकरणमा आएको समस्या समाधान गर्न प्राविधिक पहुँच भएन भने सेवा नियमित नहुन सक्छ। त्यसैले टावर बनाउनु पहिलो चरण हो, निरन्तर सेवा दिनु वास्तविक चुनौती हो।

फोरजीसँगै डिजिटल पर्यटनको सम्भावना

अब बडीमालिकामा पर्यटकले आफ्ना अनुभव सामाजिक सञ्जालमा तत्काल सार्वजनिक गर्न सक्नेछन्। यसले बडीमालिकाको प्राकृतिक सौन्दर्य, धार्मिक महत्व र पदयात्रा मार्गबारे राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय प्रचारलाई थप बल दिन सक्छ। तर यसको अर्को पक्ष पनि छ। पर्यटक बढ्दै जाँदा फोहर, प्लास्टिक, पानी, शौचालय, पदमार्ग र आपत्कालीन व्यवस्थापनमा दबाब बढ्न सक्छ।

त्यसैले सञ्चार पूर्वाधार विस्तारसँगै पर्यटन व्यवस्थापनको डिजिटल प्रणाली विकास गर्न सकिन्छ—यात्रु दर्ता, मौसम सूचना, आपत्कालीन सम्पर्क, पदमार्ग सूचना, स्वास्थ्य सावधानी, हराएका यात्रुको खोजी र उद्धार समन्वयजस्ता सेवामा मोबाइल प्रविधि प्रयोग गर्न सकिन्छ।

स्थानीयका लागि अवसर

फोरजी सेवा स्थानीय व्यवसायका लागि पनि नयाँ अवसर बन्न सक्छ। बडीमालिका यात्रामा आउने मानिसलाई स्थानीय उत्पादन, होटल तथा अस्थायी आवास, यातायात, गाइड सेवा, पूजा सामग्री र अन्य सेवाबारे डिजिटल माध्यमबाट जानकारी दिन सकिनेछ। स्थानीय युवाले डिजिटल पर्यटन सामग्री निर्माण, फोटो–भिडियो, गाइड सेवा तथा अनलाइन प्रचारमार्फत आयआर्जनको नयाँ क्षेत्र बनाउन सक्छन्। तर यसको लाभ स्थानीय समुदायमा पुग्न डिजिटल सीप र स्थानीय व्यवसायको क्षमता विकास पनि आवश्यक हुनेछ।

बडीमालिकामा फोरजी सेवा सञ्चालन भएकोले सरकारले तीब्र रुपमा कुनै योजना संचालन गर्नेहो भने  जटिल  उपलब्धि पनि सहजै हासिल गर्न सकिन्छ भन्ने यो एउटा उहारण स्थापित भएको छ । टावर उठ्यो, अब सेवा टिकाउनुपर्छ

बडीमालिकामा फोरजी सेवा सञ्चालन हुनु लामो समयदेखि उठ्दै आएको सञ्चार पहुँचको माग सम्बोधनतर्फको महत्त्वपूर्ण कदम हो। पछिल्ला दिनसम्म उपकरण पुगे पनि प्राविधिक तथा मौसमजन्य समस्याका कारण निर्माण अन्योलमा रहेको अवस्थामा अब टावर निर्माण सम्पन्न भई सेवा आउनु खुसीको खबर हो । तर बडीमालिकाको वास्तविक विकास टावर ठडिएर मात्र पूरा हुँदैन। भरपर्दो सञ्चार, सुरक्षित पदमार्ग, स्वास्थ्य तथा उद्धार प्रणाली, खानेपानी, शौचालय, आवास र वातावरण संरक्षणलाई एउटै योजनामा जोड्न सके मात्र बडीमालिकाको पर्यटन सम्भावना दिगो बन्न सक्छ। अहिले फोरजी टावरले बडीमालिकाको आकाशमा नयाँ सञ्चार संकेत दिएको छ। अब चुनौती भनेको त्यो संकेतलाई वर्षभरि भरपर्दो सेवा, सुरक्षित यात्रा र स्थानीय समृद्धिसँग जोड्नु हो।

बडीमालिका शक्ति पीठमा सम्पन्न भयो मुख्य पूजा : आस्था, परम्परा र पर्यटनको संगम बन्दै उच्च हिमाली तीर्थस्थल

बडीमालिकामा सम्पन्न भयो मुख्य पूजा : आस्था, परम्परा र पर्यटनको संगम बन्दै उच्च हिमाली तीर्थस्थल बाजुरा, कैलाशमाडौ, ११ भदौ-समुद्री सतहबाट करिब ४ हजार

बडीमालिका शक्तिपिठमा यस वर्ष भदौ १ गतेदेखि ११ गतेसम्म विशेष मेला तथा पूजाआजा सञ्चालन हुँदै

बाजुरा, २८, साउन,२०८३ -सुदूरपश्चिम प्रदेशको सुन्दर हिमाली जिल्ला बाजुरामा अवस्थित प्रसिद्ध धार्मिक, सांस्कृतिक तथा पर्यटकीय गन्तव्य बडीमालिका

बडीमालिकाबाट तीर्थालुहरु नाटेश्वरी मन्दिर पुगे, जनै पूर्णिमा र रक्षा बन्धनका अवसरमा बाजुराको नाटेश्वरी मन्दिरमा भदौ १४ विहानैदेखि पूजा गर्न सकिने

बडीमालिका मन्दिरबाट तीर्थालु नाटेश्वरी मा पुगे,    जनै पूर्णिमा र रक्षा बन्धनका अवसरमा बाजुराको नाटेश्वरी मन्दिरमा भदौ १४ विहानैदेखि पूजा गर्न