दर्शनार्थी  करिब ४५ हजार पुग्ने अनुमान र चौथो जेनेरेशनको मोबाइल नेटबर्क संचालन हुन अझै केही दिन लाग्न सक्ने

बाजुरा, २८, साउन,२०८३ -सुदूरपश्चिम प्रदेशको सुन्दर हिमाली जिल्ला बाजुरामा अवस्थित प्रसिद्ध धार्मिक, सांस्कृतिक तथा पर्यटकीय गन्तव्य बडीमालिका मन्दिरमा यस वर्षको मेला तथा विशेष पूजाआजा भदौ १ गतेदेखि सुरु हुने भएको छ। जिल्ला प्रशासन कार्यालय, स्थानीय तह र सरोकारवालाहरूको सर्वपक्षीय बैठकले मुख्य पूजा (भदौ ११ गते) का दिन हुने अत्यधिक भीडभाडलाई व्यवस्थापन गर्न मेला १० दिन अगाडि नै सुरु गर्ने निर्णय गरेको हो। गत वर्षको तुलनामा यो वर्ष ४५ हजारभन्दा बढी दर्शनार्थी तथा साहसिक पदयात्री भित्रिने अनुमान गरिएको छ।

सुदूरपश्चिमको प्रसिद्ध धार्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्य बाजुराको बडीमालिका मन्दिरमा यस वर्ष भदौ १ गतेदेखि ११ गतेसम्म विशेष मेला तथा पूजाआजा सञ्चालन हुँदैछ। मेलालाई उचित व्यवस्थापन गर्न १४ बुँदे निर्णय गरिएको छ ।जिल्ला समन्वय समिति बाजुरा र जिल्ला प्रशासन कार्यालय बाजुराको अगुवाईमा मेलालाई सुरक्षित, व्यवस्थित र मर्यादित बनाउन स्थानीय प्रशासन र बाजुराका स्थानीय तहले १४ बुँदे आन्तरिक नीति ल्याएका छन्।मेलामा धार्मिक पवित्रता कायम राख्न मदिरा, लागुपदार्थ र मासुजन्य वस्तुको बिक्रीवितरण तथा प्रयोग पूर्ण रूपमा निषेध गरिएको छ।

यस अघि अन्तरिम सरकारको बेलामा पूर्व  सूचना तथा संचार मन्त्री जगदिश खरेलको निर्देशन बमोजिम बडीमालिका मन्दिरका पुजारी नेत्रराज पाध्याय मार्फत त्रिवेणी नगरपालिका तोली बाजुराबाट अत्तरियामा अबस्थित  नेपाल टेलिकम (नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी लिमिटेड) को सुदूरपश्चिम प्रादेशिक निर्देशनालय कार्यालयमा बडीमालिकामा चौथो जेनेरेशनको मोबाइल नेटबर्क स्थापना गर्न सिफारिस र माग पत्र पेश गरिएको थियो।

​

 तत्कालिन सुचना तथा संचार  खरेलले बडीमालिकामा टावर स्थापनालाई महत्व दिदै नेपाल टेलिकमबाट सबै प्रकृया पुरा गरेर सो योजना अघि बढाउनु भएको थियो । त्यस पछि बाजुराका स्थानीय तहका पदाधिकारीहरुले नियमित फलोअप गर्न थालेका थिए ।

 नेपाल टेलिकमले भने असोजदेखि मंसिर महिनाभित्र बडीमालिकामा टावर स्थापना गरि नेटवर्क संचालनमा ल्याउने कार्यतालिका बनाएको थियो ।यसै बिच राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका केन्द्रिय सदस्य हेमराज थापाले बडीमालिकामा नेपाल टेलिकमको टावर स्थापना यथासिघ्र गर्न सुचना तथा संचारमन्त्री समक्ष बिशेष माग गरेको थिए ।  यस पटक भदौ १ गतेदेखि ११ गतेसम्म लाग्ने मेलालाई लक्षित

गरि ​ सुचना तथा संचार मन्त्री डा विक्रम तिमिल्सिनाले बडीमालिकामा जतिसक्यो चाडो टावर जडान गरि संचार सेवा संचालन गर्न बिशेष निर्देशन सहित तुरुन्त काम गर्न ताकेता गराउनुभएको थियो।  त्रिवेणी लगायत बडीमालिका नगरपालिकाका नगरप्रमुखहरुले टावर स्थापनाका लागि लामो समयदेखि काठमाडौमा माग गर्ने गरेका थिए । पूर्व मन्त्री जगदिश खरेल मार्फत अघि बढेको बडीमालिका टेलीफोन टावर स्थापना गर्ने कार्य यस पटक वर्तमान सुचना तथा संचार मन्त्री डा विक्रम तिमिल्सिनाकै सकृयतामा छिटोछीटो अघि बढी बढेको हो ।करिब चालिस लाखमा स्थापना गर्न सकिने टावर प्रतिकुल मौसमका कारण ढुवानी खर्च बढ्दा करिब १ करोड लाग्ने सक्ने जनाइएको छ । अहिले टावरको सामाग्री त्रिवेणी क्षेत्रमा नेपाली सेनाको हेलिमार्फत ढुवानी गरिएको छ

​

 । टावर जडानका लागि बडीमालिका पुगेको टेलीकमको टोली खराब मौसमका कारण बडीमालिकामा टावर स्थापना गर्ने सामाग्री ढुवानी ढिलो हुन गएकोले त्यहाँबाट फर्केको छ र अर्को टोली त्यस क्षेत्रमा प्रस्थान गर्नेक्रममा छ ।नेपाल टेलीकमले टावर स्थापना गरि नेटवर्क संचालन भएमा त्यस क्षेत्रमा सञ्चार गर्न सहज हुने र लेक लागेमा आपत्कालीन उद्धारको प्रबन्ध गर्न सजिलो हुने छ।

​

बडीमालिका मेलामा स्वास्थ्य र सुरक्षाका लागि  नेपाली सेनाको नेतृत्वमा स्वास्थ्य शिविर तथा सुरक्षा व्यवस्थापनको सम्पूर्ण तयारी तीव्र पारिएको छ। अघिल्लो बर्ष पनि सेनाले लेक लागेर गंभिर बिरामी परेकोहरुको त्रिवेणी र बडीमालिका क्षेत्रबाट उद्वार र उपचार गरेर जीवन रक्षा गरेको थियो ।

​

भौगोलिक तथा धार्मिक विशेषता बोकेको बडीमालिका  समुद्री सतहबाट करिब ४ हजार २०० मिटर उचाइमा अवस्थित छ। त्रिवेणी, २२ पाटन, पंचपुरी पाटन, खेतीबेती, विष्णुपानी, धर्मद्वार,ब्रह्मसरोबर( धौलपुरी दह) / नाटेश्वरी र भण्डारगृह मुख्य आकर्षण हुन्। नेपाली सेनाद्वारा निर्मित प्यागोडा शैलीको नयाँ मन्दिरले यहाँको धार्मिक आकर्षण अझ बढाएको छ।

बाजुराको बडीमालिकामा भदौ १ गतेदेखि ११ गते सम्पन्न हुने मेला भर्न जाने दर्शनार्थीको सुविधाका लागि  मन्दिर जाने पैदल मार्गहरूमा सङ्केत चिह्न, साइनबोर्ड तथा आवश्यक सूचनापाटीहरू राखिएका छन।

नेपाली सेनाद्वारा निर्मित प्यागोडा शैलीको नयाँ कलात्मक मन्दिर र प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले चुनाव प्रचारप्रसारका क्रममा  बडीमालिकालाई स्विजरल्याण्डको बाउ भनेर  अभिव्यक्तिले दिएपछि राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा  बडीमालिकाको चर्चा चुलिएको थियो ।अहिले बडीमालिकामा आन्तरिक र बाह्य पर्यटकको चाप ह्वात्तै बढेको छ। नेपाली सेनाका इष्टदेवी बडीमालिकाको अहिलेसम्म नेपाली सेनाले पुरातात्विक महत्व झल्कने गरी पुन:निर्माण कार्य गरेर पछि बडीमालिका यात्रा गर्नेको क्रम एक्कासी बढ्दै गएको छ ।

​यद्यपि, भौगोलिक विकटता, अपर्याप्त पूर्वाधार र कठिन पदमार्गका कारण साहसिक धार्मिक पुण्ययात्रा अझै पनि चुनौतीपूर्ण देखिन्छ।

 कडा सुरक्षा र आन्तरिक व्यवस्थापन: १४ बुँदे आन्तरिक नीति

बडीमालिका नगरपालिका र जिल्ला प्रशासन कार्यालयले मेलालाई सुरक्षित र व्यवस्थित बनाउन १४ बुँदे आन्तरिक व्यवस्थापन नीति सार्वजनिक गरेका छन्।

मदिरा र मासुजन्य वस्तु निषेध: मन्दिर र आसपासको पाटन क्षेत्रको धार्मिक पवित्रता कायम राख्न मदिरा, लागुपदार्थ र मासुजन्य वस्तुको बिक्रीवितरण तथा प्रयोग पूर्ण रूपमा प्रतिबन्ध गरिएको छ।

सरकारी डोलीको आगमन: स्थापित परम्परा अनुसार डोटी, जुम्ला र बाजुरा जिल्लाका सरकारी प्रतिनिधिहरू ऐतिहासिक पूजा सामग्री र डोली (पेटारो) सहित मेलामा सहभागी हुनेछन्।

सञ्चार पहुँच: उच्च हिमाली क्षेत्रमा नेटवर्कको समस्या समाधान गर्न नेपाल टेलिकमको अस्थायी टावर स्थापना गरी सञ्चालनमा ल्याउने तयारी तीव्र पारिएको छ।

 भौगोलिक विशिष्टता र लेक लाग्ने (Altitude Sickness) जोखिम

समुद्री सतहबाट करिब ४ हजार २०० मिटरको उचाइमा अवस्थित बडीमालिका क्षेत्रमा अक्सिजनको कमी र उच्च उचाइका कारण दर्शनार्थीहरूलाई लेक लाग्ने उच्च जोखिम रहन्छ।सरकारले यो समस्या समाधान गर्नका लागि सो क्षेत्र अक्सिजनको आपूर्ति गर्न अति आवश्यक भएको छ ।

स्वास्थ्य शिविरको नेतृत्व: मेला अवधिभर बिरामी तथा अशक्त यात्रीहरूको उपचारका लागि जिल्ला अस्पताल र स्थानीय स्वास्थ्य कार्यालयको समन्वयमा नेपाली सेनाले आकस्मिक स्वास्थ्य शिविर र उद्धार संयन्त्रको नेतृत्व सम्हाल्ने छ।बडीमालिकाको कठिन भूगोलका कारण नेपाली सेना बाहेकले प्रभावकारी उद्वार कार्य संचालन गर्न  सक्दैनन ।तसर्थ सरकारले सेनाले प्रयोग गर्न सक्ने गरी डीमालिकाका लागि छुट्टै उद्वार प्याकेज घोषणा गरेर सेनालाई बिशेष जिम्मेवारी दिन जरुरी छ । सेनाका साथमा स्थानीय बासिन्दा परिचालित हुँदा बडीमालिका यात्रा सबैका लागि सहज हुने देखिन्छ ।

आपत्कालीन उद्धार: मौसम खराबी वा गम्भीर बिरामी परेका दर्शनार्थीहरूका लागि जिल्ला प्रशासन कार्यालयले विशेष हेलिकप्टर तथा स्थलगत उद्धारको समेत प्रबन्ध मिलाएको छ।

अनुसन्धानमूलक बहस: पूर्वाधार अभाव र स्थानीयको असन्तुष्टि

बडीमालिकाको राष्ट्रिय चर्चा चुलिए पनि स्थानीय बासिन्दा र नागरिक समाजले यहाँको दिगो व्यवस्थापनमा सरकारी उदासीनता रहेको आरोप लगाएका छन्।

नागरिक समाजका प्रतिनिधिहरूका अनुसार बडीमालिका क्षेत्रलाई 'बडीमालिका-रामारोशन वन संरक्षण क्षेत्र' घोषणा गरिए पनि पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि ठोस गुरुयोजना बन्न सकेको छैन। नेपाल नागरिक उड्डयन र नेपाल पर्यटन बोर्ड  जस्ता केन्द्रीय निकायहरूले यस क्षेत्रको प्रचार मात्र नगरी पूर्वाधार विकासमा लगानी बढाउनु आवश्यक छ।

बडीमालिका धार्मिक आस्थाको केन्द्र मात्र नभई २२ वटा विशाल पाटन, त्रिवेणी क्षेत्र, खेतीबेती, र विष्णुपानी जस्ता अलौकिक प्राकृतिक दृश्यहरू समेटिएको 'नेपालको स्विट्जरल्याण्ड' हो। यो मेलालाई केवल १० दिने पर्वका रूपमा मात्र सीमित नराखी बाह्रै महिना साहसिक ट्रेकिङ गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न स्थानीय सरकार, पुरातत्व विभाग र पर्यटन मन्त्रालयको संयुक्त पहल कदमी अपरिहार्य देखिन्छ।

एकीकृत सुरक्षा योजना र सुरक्षाकर्मी परिचालन

मेला अवधिभर दर्शनार्थीको सुरक्षा र सहजताका लागि बाजुराका प्रमुख जिल्ला अधिकारी (CDO) को अध्यक्षतामा एकीकृत सुरक्षा योजना लागू गरिएको छ। नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल (APF) र नेपाली सेनाको संयुक्त टोली पदमार्गका मुख्य स्टेशनहरू (जैसे: सोता, घोडापाटन, त्रिवेणी र मन्दिर परिसर) मा परिचालन भइसकेका छन्। विशेषगरी महिला तथा बालबालिकाहरूको सुरक्षा र भीड नियन्त्रणका लागि सादा पोसाकका प्रहरी र स्वयंसेवकहरू समेत तैनाथ गरिएका छन्।

 स्थानीय अर्थतन्त्र र व्यापारिक अवसर

१० दिनसम्म चल्ने यस मेलाले बाजुरा र आसपासका जिल्लाको स्थानीय अर्थतन्त्रमा ठूलो टेवा पुर्‍याउने देखिएको छ।

अस्थायी पसलहरू: त्रिवेणी र मन्दिर क्षेत्र आसपास स्थानीय बासिन्दाहरूले ५० भन्दा बढी अस्थायी होटल, चिया पसल र पूजा सामग्रीका पसलहरू स्थापना गरेका छन्।

रैथाने उत्पादनको बजार: मेलामा बाजुराको स्थानीय स्याउ, आलु, भेडाको ऊनबाट बनेका राडीपाखी र बहुमूल्य जडीबुटीहरूको व्यापार सुरु भएको छ, जसले स्थानीय आयआर्जनमा प्रत्यक्ष मद्दत पुग्नेछ।

 हेलिकप्टर बुकिङ र सम्भ्रान्त दर्शनार्थीको आकर्षण

भौगोलिक रूपमा विकट र हिँड्न कठिन बाटो भएका कारण पछिल्ला वर्षहरूमा बडीमालिकामा हेलिकप्टर चार्टर गर्ने ट्रेन्ड ह्वात्तै बढेको छ। यस वर्ष पनि धनगढी, सुर्खेत र काठमाडौँबाट सम्भ्रान्त वर्ग, ज्येष्ठ नागरिक र समय अभाव भएका दर्शनार्थीहरूका लागि निजी हवाई कम्पनीहरूले विशेष प्याकेज सार्वजनिक गरेका छन्। यसले बडीमालिकालाई 'लक्जरी धार्मिक पर्यटन' को केन्द्रका रूपमा समेत स्थापित गर्दै लगेको छ।

 राष्ट्रिय गौरव र पूर्वाधारको आवश्यकता

बडीमालिकाको राष्ट्रिय चर्चा चुलिएसँगै यहाँको विकासका लागि दीर्घकालीन गुरुयोजनाको माग उठेको छ। नेपाल पर्यटन बोर्ड र संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले यस क्षेत्रलाई राष्ट्रिय महत्वको गन्तव्य सूचीमा राखे पनि बजेट अभावका कारण पदमार्ग र धर्मशाला निर्माण सुस्त गतिमा छ। स्थानीय सरोकारवालाहरूले मेलाको समयमा मात्र नभई बाह्रै महिना पर्यटक भित्र्याउन सडक सञ्जाल र पदमार्गको स्तरोन्नति तत्काल हुनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

बडीमालिका मन्दिरको धार्मिक विधि र मुख्य पूजा सञ्चालनका लागि परापूर्वकालदेखि नै बाजुरा जिल्ला त्रिवेणी नगरपालिका वडा नं ९ पैमा गाउँ निवासी मौदगल्य गोत्र उत्पन्न तीमिल्सिना ब्रह्मण  पुजारीहरू  पुजा गर्ने गर्दछन । नै बाजुरा जिल्ला त्रिवेणी नगरपालिका वडा नं ९ पैमा गाउँ निवासी मौदगल्य गोत्र उत्पन्न तीमिल्सिना ब्रह्मण  मुख्य पुजारीले मात्र मन्दिरको गर्भगृहमा प्रवेश गरि पूजाआजा गराउने गर्दछन् l

भारतीय दर्शनार्थी र सीमापार धार्मिक पर्यटन

बडीमालिका मेलामा नेपालका विभिन्न जिल्लाका अतिरिक्त छिमेकी देश भारतको उत्तराखण्ड, उत्तर प्रदेश र विहारबाट समेत ठूलो संख्यामा दर्शनार्थीहरू आउने गर्दछन्। भारतीय धार्मिक पर्यटकहरू धनगढी र नेपालगञ्ज नाका हुँदै बाजुरा पुग्ने गरेका छन्। यस वर्ष सीमावर्ती भारतीय क्षेत्रहरूमा समेत बडीमालिकाको प्रचारप्रसार गरिएकाले विदेशी दर्शनार्थीको संख्या अझै बढ्ने अनुमान स्थानीय प्रशासनको छ i।

 सुदूरपश्चिम र कर्णालीको वन संरक्षण क्षेत्र घोषणा

मन्त्रिपरिषद्को हालैको निर्णय अनुसार बडीमालिका र अछामको रामारोशन क्षेत्रलाई समेटेर 'बडीमालिका-रामारोशन वन संरक्षण क्षेत्र' घोषणा गरिएको छ । सुदूरपश्चिम प्रदेश वन ऐन २०७७ को दफा २६ (१) बमोजिम जैविक विविधता, बहुमूल्य जडीबुटी र रैथाने वन्यजन्तुको संरक्षणका लागि यो कदम चालिएको हो । यसले मेला क्षेत्रको वातावरणीय सन्तुलन कायम राख्न कानुनी आधार प्रदान गरेको छ।

 स्थानीय रैथाने कला-संस्कृतिको प्रदर्शन

मेला अवधिभर विभिन्न जिल्लाबाट आएका दर्शनार्थी र स्थानीय कलाकारहरूले मन्दिर र पाटन आसपासका क्षेत्रमा आफ्ना परम्परागत नृत्य तथा गीतहरू प्रस्तुत गर्ने गर्दछन् । विशेषगरी पश्चिम नेपालको पहिचान बोकेका देउडा, हुड्केउली, भुँवो र ठाडी भाका जस्ता सांस्कृतिक नृत्यहरूको रौनकले विकट यात्राको थकान मेट्न र सांस्कृतिक पर्यटन प्रवर्द्धन गर्न मद्दत पुर्‍याएको छ

माथिको कुनै पनि समाचार नदोहर्याएर थप समाचार लेख

 पर्वतारोहण, नयाँ नियम र पौराणिक पक्ष

. नयाँ सुरक्षा नियम: एक्लै हिँड्न (Solo Trek) प्रतिबन्ध र अनिवार्य डिजिटल दर्ता

बडीमालिकाको उच्च हिमाली भूगोलमा सञ्चार र गोरेटो बाटोको पहुँच कमजोर भएका कारण यस वर्ष नेपाल पर्यटन बोर्ड ले सुरक्षा मापदण्डमा ठूलो परिमार्जन गर्नुपर्दछ ।

गाईड अनिवार्य: दुर्गम क्षेत्र र अप्रत्याशित मौसमका कारण अबदेखि कुनै पनि स्वदेशी वा विदेशी पदयात्रीले एक्लै (Solo) बडीमालिकाको यात्रा गर्न पाउने छैनन्; उनीहरूसँग इजाजतपत्र प्राप्त पथप्रदर्शक (Licensed Guide) हुनु अनिवार्य गरिनुपर्छ ।

E-TIMS प्रणाली: पुराना कागजी पासहरूलाई विस्थापित गर्दै दर्ता प्रक्रियालाई पूर्ण रूपमा डिजिटल बनाइएमा राम्रो हुनेछ । एजेन्सीहरूले नयाँ E-TIMS पोर्टल मार्फत अनलाइन दर्ता गरेपछि मात्र यात्रीहरूले प्रस्थान अनुमति दिने व्यवस्था गर्नु पर्दछ।

 रैथाने वन्यजन्तु र जैविक चोरी-निकासीको चुनौती

मेलाको भीडभाड र सुरक्षा निकायको ध्यान मन्दिर क्षेत्रमा मात्र केन्द्रित हुने दाउ छोपेर यस क्षेत्रमा पर्यावरण विरोधी गतिविधि बढ्ने खतरा औंल्याइएको छ । बाजुरा, अछाम, कालीकोट र जुम्लाका केही क्षेत्रबाट गैरकानुनी रूपमा बहुमूल्य जडीबुटी संकलन गर्ने र यहाँ पाइने संरक्षित पक्षीहरू डाँफे, मुनाल तथा स्तनधारी कस्तुरी मृगको शिकार गर्ने गिरोहहरू सक्रिय हुन सक्ने भन्दै स्थानीय वन उपभोक्ता समितिहरूले निकुञ्ज र जिल्ला वन कार्यालयलाई गस्ती बढाउन आग्रह गरेको भए पनि अझ कार्यान्वयन हुने सकेको छैन ।

 'खेतीबेती' को पौराणिक रहस्य र युद्धको अवशेष

बडीमालिका क्षेत्र प्राकृतिक मात्र नभई अलौकिक दन्त्यकथासँग जोडिएको ठाउँ हो । यहाँ रहेको 'खेतीबेती' नामको विशेष पाटन क्षेत्रबारे एउटा अनौठो धार्मिक विश्वास छ । पौराणिक कालमा देवी भगवती र दैत्य महिषासुरबीच भएको भीषण युद्धको समयमा रोपेको धान र अन्नका अवशेषहरू आज पनि यहाँ ढुङ्गा र माटोको रूपमा सुरक्षित रहेको विश्वास गरिन्छ । यहाँको जमिन खन्दा धानका दाना जस्ता आकृति निस्कने हुनाले वैज्ञानिक दृष्टिकोणले पनि यो भूमि कौतुहलताको विषय बनेको छ।

 अपि र सैपाल हिमालको दृश्यावलोकन: 'अफ-सिजन' ट्रेकिङ हब

यो मेला केवल धार्मिक रूपमा मात्र सीमित नरहेर नयाँ पुस्ताका लागि साहसिक पर्यटन (Adventure Trekking) को गन्तव्य बनिरहेको छ । मेला अवधि बाहेक पनि बैशाखदेखि असोजसम्म यहाँको मौसम पदयात्राका लागि निकै उत्तम मानिन्छ। ४,२०० मिटरको यो उचाइबाट सुदूरपश्चिमका दुई प्रसिद्ध हिमश्रृंखलाहरू—अपि हिमाल र सैपाल हिमाल स्पष्ट रूपमा देखिने हुनाले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय फोटोग्राफर र प्रकृतिका पारखीहरूको आगमन वर्षैभरि बढ्न थालेको छ ।

      डोटीबाट सरकारी टोली पेटारोसहित बडीमालिका प्रस्थान

डोटीको सरकारी टोली सोमबार बडीमालिका भगवतीको मन्दिर तर्फ प्रस्थान गरेको हो। जिल्ला प्रशासन कार्यालय डोटीको नेतृत्वमा सरकारी पूजा सामग्री (पेटारो) सहितको टोली पैदल बडीमालिका प्रस्थान गरेको हो। डोटीको पेटारोमा दीपायलको भुरुडी (धानको पात) र अछामको वैद्यनाथको अक्षता समावेश गर्ने प्रचलन छ । 

प्रमुख जिल्ला अधिकारी गोपालप्रसाद अर्यालले विशेष पूजाआजा गरी टोलीलाई बिदाइ गर्नुभयो। सरकारी पूजा सामग्रीलाई नेपाली सेना र नेपाल प्रहरीको संयुक्त टोलीले सलामी दिएर पञ्चेबाजासहित  जिल्ला प्रशासन कार्यालयबाट सोमबार दिउँसो बिदाइ गरिएको हो। टोलीमा जिल्ला प्रशासन कार्यालयका कर्मचारी, स्थानीय पुजारी तथा सन्तको सहभागिता रहेको छ।बडीमालिकाका लागि डोटीबाट हरेक वर्ष सरकारी टोली पेटारोसहित पैदल जाने गर्दछ। डोटीको प्रसिद्ध शैलेश्वरी मन्दिर, नाट्यश्वरी मन्दिर र स्थानीय मालिका मन्दिरको पूजा गरी उक्त टोली बडीमालिका प्रस्थान गर्ने प्रचलन चल्दै आएको छ। परापूर्वकालदेखि नै डोटी गौंणाबाट पेटारो जाने चलन रहिआएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी अर्यालले बताउनुभयो। त्यसै अनुरूप जिल्ला प्रशासन कार्यालयको नेतृत्वमा सरकारी पेटारो बडीमालिकाका लागि पठाइएको उहाँले बताउनुभयो।

​

जनैपूणिर्माको अघिल्लो दिन अर्थात् चतुर्दशीमा बडीमालिकामा मुख्य पूजाआजा हुने प्रचलन छ। औपचारिक रूपमा पूजाआजा गर्नुपर्ने परम्पराअनुसार अछाम, डोटी, जुम्ला र कालीकोटको सरकारी पूजा टोली बडिमालिका जाने गर्दछ। बाजुरा जिल्लाबाट २०७२ सालदेखि सरकारी पूजा टोली औपचारीकरुपमा बडिमालिका जाने गर्दछ। त्यस अघि पनि आनौपचारिकरुपमा त्यहाँबाट पूजा जाने प्रचलन रहेको पाइन्छ।

चतुर्दशीको पूजाका लागि कालीकोटबाट सुनको गजुरसहित पेटारो (पूजा सामग्रीको पोको) बोकेर सरकारी टोली बडीमालिकाका लागि प्रस्थान गर्छ। अछामको वैद्यनाथ मन्दिरबाट आठ दिनअघि नै पाक्न लागेको धानको बालासहितको टोली र बाजुराबाट तीन दिनअघिबाटै सरकारी टोली मालिका मन्दिर पुग्छ।  बाजुराको हकमा पेटारो पठाउने चलन अन्य जिल्लाभन्दा पछि चलेको पाइन्छ। जुम्लाबाट नागपञ्चमीका दिन सरकारी टोली बाजागाजासहित बडीमालिकाका लागि प्रस्तान हुन्छ। तत्कालीन डोटी गौंडा (हाल जिल्ला)को सरकारी टोली १५ दिनअघि नै बडीमालिकातर्फ प्रस्थान गर्छ। 

यसरी पूजाको डोलीसहित बडीमालिका हिँडेको टोलीलाई सेनाको टुकुटीले सलामी अर्पण, बाजागाजा र बिगुल फुकेर भव्य बिदाइ गर्ने गरिन्छ। सामान्यतः यी पेटारे सरकारी टोलीभन्दा अगाडि कोही जाँदैनन्। 

बडीमालिकाको यात्रा डोटीको पेटारे टोलीबाट सुरु हुन्छ। डोटीबाट सरकारी पूजा नभई अरूले पूजा गर्न नपाउने प्रचलनसमेत रहेको शैलेश्वरी मन्दिरका मुख्य पुजारी प्रेमशंकर भट्टले बताउनुभयो। डोटीपश्चात् अन्य जिल्लाका पेटारे टोली एवं तीर्थयात्रीले पूजा गर्छन्। 

​

सोमबार दिउँसो जिल्ला प्रशासन कार्यालयबाट हिँडेको सरकारी टोली १५ दिनपछि बडीमालिका पुग्ने छ। पैदल हिँडेको उक्त टोली बास बस्दै, ठाउँठाउँमा पूजाआजा गर्दै जाने प्रचलन रहेको पुजारी भट्टले बताउनुभयो। 

जनैपूर्णिमाको दिन नाट्टेश्वरीका कालिकाको पूजा हुन्छ। नाट्टेश्वरी माई (कालिका) अर्थात् मौरे क्षेत्र प्राचीन समयदेखिको देवीको नाचगान, मनोरञ्जन गर्ने ‘नाचन थली’को रूपमा रहेको विश्वास छ। नाट्येश्वरी माईका पुजारी छत्याल वंशीय ठकुरी हुनुहुन्छ। नाट्टेश्वरी मन्दिरमा पूजा गरेपछि बडीमालिका दर्शनको चक्र पूरा हुन्छ। त्यसपश्चात् पैमा पुजारी आफ्नो मूल घर भण्डार गृह फर्की बाजागाजा, पञ्चकलशसहित देवीलाई भव्य स्वागतका साथ डोली घरमा भित्र्याउने गर्नुहुन्छ।

भगवती बडीमालिकाको पूजा भएपछि मात्रै अन्य क्षेत्रमा पूजाआजा हुने गरेको शैलेश्वरी मन्दिरका मुख्य पुजारी भट्टले बताउनुभयो। सिलगढीबाट डोलको यात्रा सुरु हुँदादेखि नै गाउँलेले बाटोमा पूजाको थाली राखेर तीर्थयात्रीको यात्रा सफल होस् र बडीमालिकाले सबैलाई आशीर्वाद देऊन् भन्ने कामनासहित ठाउँ–ठाउँमा पानीका घडा र फूलमालाले स्वागत गर्ने  परम्परा छ ।

जुम्लाको बडीमालिका पुजा टोली बडीमालिका जान तयारी गर्दै

जुम्ला जिल्लाबाट समग्र कर्णालीको प्रनिनिधित्व गर्दै पूजाको डोली बोकेर जुम्लाको सरकारी टोली बाजुरास्थित बडिमालिका मन्दिर पुग्ने गरी नागपंचमी (शुक्ल पंचमी) भदौ १ गते जुम्लाबाट प्रस्थान गर्ने छ । तत्कालीन जुम्ला राज्य र डोटी राज्यले संयुक्त रुपमा पूजा गर्ने चलनअनुसार जुम्लाको सरकारी टोली भदौ १ गते बडिमालिका मन्दिरतर्फ लागेको हो । जिल्ला प्रशासन कार्यालय अगाडिको दरबारमालिका मन्दिरमा पूजा गरेर बडिमालिका यात्रा सुरु गर्ने गरिन्छ। 

सेनाले बटुक भैरवनाथ, चन्दननाथ र दरबार मालिकाको सलामी अर्पण गर्ने गर्दछ । जिल्ला प्रशासन कार्यालय अगाडिदेखि सुरु भएर जिल्ला प्रहरी कार्यालय जुम्लामा रहेको बडिमालिका माइको सलामीपछि बडिमालिका जाने टोली बडीमालिका प्रस्थान गर्ने गर्दछ। सरकारी टोली १८ दिनको पैदल यात्रापछि जुम्ला फर्किने गर्दछ । 

बडीमालिकाबाट तीर्थालुहरु नाटेश्वरी मन्दिर पुगे, जनै पूर्णिमा र रक्षा बन्धनका अवसरमा बाजुराको नाटेश्वरी मन्दिरमा भदौ १४ विहानैदेखि पूजा गर्न सकिने

बडीमालिका मन्दिरबाट तीर्थालु नाटेश्वरी मा पुगे,    जनै पूर्णिमा र रक्षा बन्धनका अवसरमा बाजुराको नाटेश्वरी मन्दिरमा भदौ १४ विहानैदेखि पूजा गर्न

बिशेष पूजा सहित यस वर्षको बडीमालिका मेला सम्पन्न : तिर्थालुहरु बडीमालिकाबाट नाटेश्वरी मन्दिर क्षेत्र पुगे , नाटेश्वरी क्षेत्रमा तीर्थालुहरु खचाखच भरिए

ॐ भूभुर्वः स्वः मालिका देव्यै विद्महे सर्वशक्त्यै च धीमहि तन्नो मालिकाः प्रचोदयात् । दिव्य तिर्थ बडीमालिका: नेपालको धार्मिक, जैविक  र पर्यटकीय

नेपालको दिव्य तिर्थ बडीमालिका : धरतीको स्वर्ग

दिव्ब तिर्थ बडीमालिका : धरतीको स्वर्ग बडीमालिका नेपालका प्रमुख मन्दिरहरूमा एक हो । बडीमालिका  सुदूरपश्चिम